ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Θεματική Ενότητα:

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

AGROHORIZON

Γεωργικοί Σύμβουλοι

Κατάρτιση των παραγωγών σε νέες τεχνικές καλλιέργειας

Ολοκληρωμένες Υπηρεσίες Αγροτικής Ανάπτυξης
Βιώσιμη Ελαιοκαλλιέργεια & Προστασία Περιβάλλοντος

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Τι είναι το ανθρακικό αποτύπωμα

Το ανθρακικό αποτύπωμα είναι η συνολική ποσότητα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ως ισοδύναμη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκλύεται στον κύκλο ζωής ενός προϊόντος.

Βασικά Χαρακτηριστικά:

  • Μέτρο συνολικής ποσότητας εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα
  • Παράγονται άμεσα ή έμμεσα από μία δραστηριότητα
  • Συσσωρεύεται κατά τα στάδια ζωής ενός προϊόντος
  • Όρος συνδεδεμένος με την προστασία του περιβάλλοντος
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος
CO₂

Τι μας οδήγησε στον υπολογισμό του

  • Συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με την μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
  • Μείωση του κόστους παραγωγής λόγω εφαρμογής πρακτικών εξοικονόμησης ενέργειας, μείωση εισροών και ελαχιστοποίηση της παραγωγής αποβλήτων
  • Κάλυψη μιας διαρκώς επεκτεινόμενης ανάγκης της αγοράς για ενημέρωση των καταναλωτών, σχετικά με το περιβαλλοντικό αντίκτυπο των τροφίμων
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Σε τι χρησιμεύει

Το ανθρακικό αποτύπωμα, βοηθάει στη διαχείριση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου και την αξιολόγηση των μέτρων μείωσής τους.

Έχοντας ποσοτικοποιηθεί οι εκπομπές, μπορούν να προσδιοριστούν οι σημαντικές πηγές εκπομπών και να δοθεί προτεραιότητα στις περιοχές με την μέγιστη δυνατότητα μείωσης, αυξάνοντας έτσι την περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα και αξιοποιώντας με το βέλτιστο τρόπο το οικονομικό κόστος των παρεμβάσεων.

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Πώς υπολογίζεται

Για τον υπολογισμό του ανθρακικού αποτυπώματος, πρέπει να εκτιμηθεί και να προστεθεί η ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπονται κατά τη διάρκεια ζωής ενός συστήματος.

Τα 6 αέρια του θερμοκηπίου του Πρωτοκόλλου του Κιότο:

  • Διοξείδιο του άνθρακα (CO₂)
  • Μεθάνιο (CH₄)
  • Μονοξείδιο του Αζώτου (N₂O)
  • Υδροφθοράνθρακες (HFCs)
  • Υπερφθοράνθρακες (PFCs)
  • Εξαφθοριούχο θείο (SF₆)
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Ανάλυση Κύκλου Ζωής

Η ποσοτικοποίηση του ανθρακικού αποτυπώματος στηρίζεται στην ανάλυση του κύκλου ζωής (Life-Cycle Assessment – LCA). Η συγκεκριμένη μέθοδος είναι η μόνη διεθνώς πιστοποιημένη μέθοδος εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Διεθνή Πρότυπα:

  • ISO 14040-43 (1997-2000)
    Environmental management — Life cycle assessment — Principles and framework
  • ISO 14040-44 (2006)
    Environmental management — Life cycle assessment — Requirements and guidelines
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Διάγραμμα Ροής Ελαιολάδου

Καλλιέργεια
Συγκομιδή
Ελαιοτρίβηση
Εμφιάλωση

Στόχος της μελέτης ΑΚΖ είναι η αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής του ελαιολάδου και ο προσδιορισμός των διεργασιών που συμβάλλουν περισσότερο στην επιβάρυνση του περιβάλλοντος.

Οι διεργασίες περιλαμβάνουν όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής από την καλλιέργεια των ελαιόδεντρων, μέχρι και την εμφιάλωση και την συσκευασία του ελαιολάδου.

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Εισροές Ελαιοκαλλιέργειας

Διεργασίες Κατανάλωση πετρελαίου (λίτρα) Κατανάλωση νερού (λίτρα) Κατανάλωση λιπασμάτων (κιλά) Κατανάλωση φυτοφαρμάκων (λίτρα)
Άρδευση - - -
Κλάδεμα - - -
Όργωμα - - -
Λίπανση - -
Χρήση φυτοφαρμάκων -
Συγκομιδή - - -
Μετακινήσεις - - -
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Εκροές Μεταφοράς Ελαιοκάρπου

Εκροές g/ml ελαιολάδου
Αέριες εκπομπές
Πτητικές οργανικές ενώσεις -
Μονοξείδιο του άνθρακα -
Οξείδιο του θείου -
Αιωρούμενα σωματίδια -
Μεθάνιο -
Υγρά απόβλητα
Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο -
Οργανικές ενώσεις -
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Παραγωγή Ελαιολάδου

Δραστηριότητα

  • • Πλύση ελαιόκαρπου
  • • Πλύση εγκαταστάσεων
  • • Διαχωρισμός ελαιολάδου

Μηχανολογικός εξοπλισμός

  • • Αποφυλλωτήριο
  • • Πλυντήριο
  • • Μεταφορική ταινία ελιών
  • • Σπαστήρας
  • • Μαλακτήρας
  • • Αντλία μετάγγισης
  • • Φυγοκεντρικός διαχωριστήρας
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Συμβολή του κύκλου ζωής του ελαιολάδου στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας

300 Ελαιοκαλλιέργεια
15 Μεταφορά ελαιοκάρπου
200 Παραγωγή ελαιολάδου
250 Παραγωγή & μεταφορά φιάλης
10 Παραγωγή & μεταφορά ετικέτας
50 Εμφιάλωση

g CO₂eq

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Ανθρακικό Αποτύπωμα 1kg Ελαιολάδου

Φάση Ανθρακικό Αποτύπωμα
(Kg CO₂-eq) (%)
Καλλιέργεια 1.6 67.8%
Παραγωγή και Χρήση Λιπασμάτων 1.07 45.3%
Παραγωγή και Χρήση Εντομοκτόνων 0.23 9.8%
Χρήση μηχανημάτων για Όργωμα 0.16 6.8%
Άντληση νερού και Άρδευση 0.12 5.1%
Λοιπά 0.02 1%
Ελαιοτρίβηση 0.29 12.1%
Εμφιάλωση και Συσκευασία 0.45 18.2%
Παραγωγή Γυαλιού 0.38 16%
Μεταφορά Γυαλιού 0.05 2%
Παραγωγή Πώματος Αλουμινίου 0.01 1%
Παραγωγή Πλαστικού 0.01 1%
Συλλογή, Αποθήκευση και Λοιπά 0.02 1.1%
ΣΥΝΟΛΟ 2.36 100%
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Περιβαλλοντική Πιστοποίηση

Με τον υπολογισμό του ανθρακικού αποτυπώματος μπορεί να γίνει η περιβαλλοντική πιστοποίηση του παραγόμενου προϊόντος.

Η πιστοποίηση του ελαιολάδου αποσκοπεί στην απόκτηση ενός οικολογικού σήματος το οποίο θα συνοδεύει το προϊόν και θα το καθιστά πιο ανταγωνιστικό στις διεθνείς αγορές.

Η περιβαλλοντική πιστοποίηση μπορεί να αφορά είτε ένα μέρος του κύκλου ζωής (π.χ. μόνο την καλλιέργεια, την ελαιοτρίβηση και την τυποποίηση) ή όλο τον κύκλο ζωής του ελαιολάδου.

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Μείωση Ανθρακικού Αποτυπώματος σε Ελαιώνα

Πρακτικές που μπορούν να εφαρμοστούν στην ελαιοκαλλιέργεια με χαμηλό περιβαλλοντικό κόστος:

  • Διαχείριση υπολειμμάτων καλλιέργειας με θρυμματισμό και κατάργηση της καύσης
  • Εμπλουτισμός του εδάφους με τα υποπροϊόντα ελαιουργείου μετά από επεξεργασία
  • Διατήρηση του χειμερινού χλοοτάπητα και εμπλουτισμός με σπορά μίγματος ψυχανθών και αγρωστωδών
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Διαχείριση Κλαδευμάτων

❌ Συνήθης Πρακτική

Κάψιμο κλαδευμάτων στον ελαιώνα

  • • 100% απώλεια του άνθρακα
  • • Ατμοσφαιρική ρύπανση
  • • Απώλεια οργανικής ύλης
  • • Κίνδυνος πυρκαγιάς

✓ Πρακτική Μείωσης

Τεμαχισμός και επιστροφή στον ελαιώνα

  • • Αύξηση δέσμευσης άνθρακα
  • • Εδαφοκάλυψη
  • • Περιορισμός ζιζανίων
  • • Διατήρηση υγρασίας
  • • Μείωση ανάγκης για χημικά λιπάσματα
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Διαχείριση Χειμερινού Χλοοτάπητα

❌ Συνήθης Πρακτική

Χημική καταπολέμηση ζιζανίων ή όργωμα με φρέζα

  • • Απώλεια οργανικής ουσίας
  • • Διάβρωση εδάφους
  • • Κόστος φυτοφαρμάκων
  • • Περιβαλλοντική επιβάρυνση

✓ Πρακτική Μείωσης

Διατήρηση ζιζανίων στη διάρκεια του χειμώνα

  • • Αύξηση δέσμευσης άνθρακα
  • • Αύξηση οργανικής ουσίας
  • • Εμπλουτισμός με θρεπτικά στοιχεία
  • • Φιλοξενία ωφέλιμων εντόμων
  • • Βελτίωση δομής εδάφους
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Οφέλη Δημιουργίας Χειμερινού Χλοοτάπητα

  • Φιλοξενούν ωφέλιμα έντομα και παράσιτα τα οποία μπορούν να καταπολεμήσουν βασικούς εχθρούς των καλλιεργούμενων φυτών
  • Βαθύρριζα ζιζάνια βελτιώνουν την γονιμότητα και τη δομή ενός υποβαθμισμένου εδάφους
  • Έχει αποδειχτεί μέσω προγραμμάτων life ότι σε ελαιώνες που έγινε εμπλουτισμός της ζιζανιοχλωρίδας με σπορά μείγματος ψυχανθών και αγρωστωδών έχει αυξηθεί η δέσμευση άνθρακα στο έδαφος όπως επίσης και το άζωτο
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Φυτά που Χρησιμοποιούνται για Χλωρή Λίπανση

🌱 Ψυχανθή

  • • Ήμερο τριφύλλι
  • • Κουκιά
  • • Τριφύλλι
  • • Λούπινο
  • • Βίκος

🌾 Άλλα Φυτά

  • • Σινάπι
  • • Αγρωστώδη

Την άνοιξη τα φυτά παραχώνονται στο έδαφος ή κόβονται με χορτοκοπτικό πριν την ανθοφορία τους ώστε να μην ανταγωνίζονται τα ελαιόδεντρα σε νερό και θρεπτικά συστατικά αλλά και να μην εναποθέσουν το σπόρο τους στο έδαφος και συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται.

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Επιστροφή Παραπροϊόντων από την Παραγωγή Ελαιολάδου

Δημιουργία κομποστοποιημένης ύλης από απόβλητα ελαιουργίας για διασπορά σε ελαιοτεμάχιο

Πρώτες Ύλες

  • • Υγρά απόβλητα ελαιοτριβείων
  • • Φύλλα ελιάς
  • • Πυρήνας
  • • Κλαδέματα

Οφέλη

  • • Αύξηση οργανικής ουσίας
  • • Βελτίωση δομής εδάφους
  • • Εμπλουτισμός με θρεπτικά
  • • Μείωση αποβλήτων
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Εφαρμογή Κοπριάς σε (Βιολογικούς) Ελαιώνες

  • Χρήση διαθέσιμων οργανικών υλικών χαμηλού κόστους στις περιοχές ενδιαφέροντος και επιστροφή τους μετά από κομποστοποίηση
  • Συνιστάται σε ξηρικούς ελαιώνες, αν η οργανική ουσία είναι κάτω του 1% και σε ποτιστικούς κάτω του 2%, να προστίθεται οργανική ύλη πριν την εγκατάσταση του ελαιώνα
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Χαρακτηριστικά Ανθρακικού Αποτυπώματος στον Ελαιώνα

  • Η καλλιέργεια της ελιάς συμβάλει στον περιορισμό των εκπομπών που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και επομένως είναι εξαιρετικά ωφέλιμη για το περιβάλλον, σύμφωνα με τα πρώτα συμπεράσματα μελετών του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (IOC)
  • 1 εκτάριο (Ha) ελαιώνα εξουδετερώνει το ετήσιο αποτύπωμα άνθρακα ενός ατόμου
  • Η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου μπορεί να απορροφήσει εκπομπές μιας πόλης 7 εκατομμυρίων κατοίκων
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Συνοπτικά – Μείωση Ανθρακικού Αποτυπώματος σε Ελαιώνα

  • Μεταστροφή της λίπανσης από ανόργανα σε οργανικά λιπάσματα
  • Στοχευμένη λίπανση βάσει ξεχωριστών κάθε φορά αναγκών
  • Σπορά ψυχανθών και αγρωστωδών
  • Περιορισμός μηχανικής καλλιέργειας εδάφους
  • Εκμετάλλευση-Ανακύκλωση υπολειμμάτων κλαδέματος
  • Αυξημένη δέσμευση άνθρακα και θρεπτικών στοιχείων από τη χλωρίδα του ελαιώνα
  • Επιστροφή άνθρακα και θρεπτικών στοιχείων που απομακρύνονται με την παραγωγή
Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος

Ευχαριστούμε για την προσοχή σας

🌿

AGROHORIZON

Γεωργικοί Σύμβουλοι

Ολοκληρωμένες Υπηρεσίες Γεωργικών Συμβούλων

Χαλκιδική: 23730 250 20

Θεσσαλονίκη: 2310 365 189

Κατερίνη: 23510 461 91

Email: info@agrohorizon.gr

Πρακτικές μείωσης ανθρακικού αποτυπώματος