ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
AGROHORIZON
ΓΕΩΡΓΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ
Θεματική Ενότητα:
Διαχείριση Ποιότητας και Ασφάλειας Ελαιοκάρπου
Παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα
Συλλεκτικές και μετασυλλεκτικές μεταχειρίσεις
Η ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες που επιδρούν σε όλη την αλυσίδα παραγωγής, από τον ελαιώνα μέχρι το ελαιοτριβείο και την τελική αποθήκευση.
- Χρόνος συγκομιδής: Η επιλογή του κατάλληλου σταδίου ωρίμανσης είναι καθοριστική για την ελαιοπεριεκτικότητα και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου.
- Συγκομιδή (στάδιο ωριμότητας, τραυματισμός κατά τη συγκομιδή): Το στάδιο ωριμότητας των καρπών και ο τρόπος συλλογής επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα. Ο τραυματισμός κατά τη συγκομιδή επιταχύνει τις οξειδωτικές διεργασίες.
- Μεταφορά: Οι συνθήκες μεταφοράς (θερμοκρασία, υγρασία, αερισμός) και η διάρκεια επηρεάζουν την ακεραιότητα του καρπού.
- Αποθήκευση του ελαιοκάρπου (διάρκεια αποθήκευσης, συνθήκες): Η διάρκεια αποθήκευσης πριν την έκθλιψη και οι συνθήκες (θερμοκρασία, υγρασία, στοίβαξη) καθορίζουν το βαθμό υποβάθμισης.
Χρόνος συγκομιδής
- Σταδιακή ωρίμανση (κλίμα, ποικιλία, όγκος παραγωγής): Η ωρίμανση επηρεάζεται από τις κλιματικές συνθήκες, την ποικιλία και τον όγκο παραγωγής της χρονιάς.
- Αύξηση ελαιοπεριεκτικότητας: Η περιεκτικότητα σε λάδι αυξάνεται προοδευτικά έως ότου δεν υπάρχει πράσινος καρπός στο δέντρο.
- Υποβάθμιση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών: Όταν καθυστερεί η συγκομιδή, μειώνονται τα θετικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά (φρουτώδες, πικρό, πικάντικο).
- Επίδραση στην επόμενη χρονιά: Ο χρόνος συγκομιδής επηρεάζει σημαντικά και το μέγεθος της ανθοφορίας της επόμενης χρονιάς.
Στις ελαιοποιήσιμες ελιές
Η συλλογή με την αλλαγή του χρώματος από πράσινο-κίτρινο σε πράσινο-ιώδες και κλιμακώνεται, ανάλογα με τις συνθήκες, μέχρι την πλήρη ωρίμανση των καρπών. Η συλλογής νωρίτερα ή αργότερα δίνει λάδι υποβαθμισμένης ποιότητας.
H καθυστερημένη συγκομιδή πιθανόν να προκαλέσει μείωση της καρποφορίας του επόμενου έτους. Επομένως φροντίζουμε το χρονικό διάστημα έναρξης – ολοκλήρωσης της συγκομιδής, αν θέλουμε να διασφαλίσουμε υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Ελαιοραβδιστικά συγκομιδής
Η συλλογή των καρπών με το χέρι ή με τη χρήση πλαστικών κτενίων είναι ο τρόπος συγκομιδής που δίνει ανώτερη ποιότητα ελαιολάδου καθώς:
- οι καρποί δεν τραυματίζονται
- τα φύλλα
- το χώμα και τα χόρτα απομακρύνονται
Όλοι οι υπόλοιποι τρόποι όπως ραβδισμός με το χέρι, ραβδιστικά μηχανήματα και δονητές, υποβαθμίζουν κατά πολύ την ποιότητα του ελαιολάδου από τη στιγμή που δημιουργούνται πληγές τόσο στα δέντρα όσο και στους καρπούς.
Προσοχή στα λιπαντικά
Οι αλυσίδες των αλυσοπρίονων πρέπει να λιπαίνονται με κατάλληλα λιπαντικά φυτικής προέλευσης (food grade). Τα συμβατικά λιπαντικά ορυκτέλαια πετρελαίου παρόλο που είναι σημαντικά χαμηλότερου κόστους, είναι πιθανό να επιμολύνουν τον ελαιόκαρπο με υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων και να καταστήσουν το ελαιόλαδο μη εμπορεύσιμο.
Να δίνεται προσοχή στην απομάκρυνση πλαστικών εξαρτημάτων ή τμημάτων αυτών (δακτύλιοι) ελαιοραβδιστικών, από τον ελαιόκαρπο, ενώ στα ελαιοτριβεία να τοποθετείται κατάλληλη σίτα μετά το πλυντήριο και πριν τον σπαστήρα ώστε αυτά να «παγιδεύονται».
Συσκευασία – Μεταφορά
Από την συγκομιδή έως την έκθλιψη:
Ο χρόνος επιβαρύνει την ποιότητα
- Η μεταφορά του ελαιοκάρπου για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την ελαιοποίηση σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και μη επαρκές αερισμού υποβαθμίζει πάρα πολύ την ποιότητα του ελαιολάδου.
- Συνιστάται η χρήση διάτρητων σάκων πολυαιθυλενίου, γιατί επιτρέπουν τον αερισμό και παρεμποδίζουν ανάπτυξη μυκήτων μούχλας.
- Η χρήση πλαστικών σάκων «τσουβαλιών» είναι απαγορευτική καθώς εμποδίζουν τον αερισμό, μεταφέρουν οσμές και τοξικά υπολείμματα και συντελούν στην υποβάθμιση της ποιότητας ελαιολάδου.
Συνθήκες αποθήκευσης ελαιοκάρπου
Προσοχή στην αποθήκευση – Το φαινόμενο της υδρόλυσης
Κατά την αποθήκευση του ο ελαιόκαρπος υφίσταται υδρόλυση (λιπόλυση) δηλαδή απελευθέρωση λιπαρών οξέων από τα τριγλυκερίδια. Η υδρόλυση έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της οξύτητας την υποβάθμιση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του ελαιόλαδου και την μείωση της εμπορικής του αξίας.
Η υδρόλυση (μικροβιακή και ενζυματική) ευνοείται από το περιβάλλον αυξημένης θερμοκρασίας παρουσίας τραυμάτων στους καρπούς της ελιάς και παρουσίας νερού. Για τους λόγους αυτούς οι καρποί της ελιάς πρέπει να διατηρούνται χωρίς να αυξάνεται η θερμοκρασία τους να μην βρέχονται.
Μέθοδος κοινής έκθλιψης
Για τους παραπάνω λόγους πρέπει να προτιμούμε όπου υπάρχει η δυνατότητα επιλογής τη μέθοδο της κοινής έκθλιψης γιατί:
- Εξαλείφεται ο χρόνος παραμονής του ελαιόκαρπου στο ελαιουργείο.
- Ο καρπός δεν μένει εκτεθειμένος στις καιρικές συνθήκες
- Επιπλέον η γραμμή παραγωγής βρίσκεται σε λειτουργία σε λιγότερο χρόνο
- Οι μαλακτήρες χρησιμοποιούν το 90% της δυναμικότητας τους και αναμένεται καλύτερη ποιότητα ελαιόλαδου.
Σημείωση: Αυτό όμως που πρέπει να προσέξουμε έτσι ώστε να είναι κοινής αποδοχής η μέθοδος της κοινής έκθλιψης είναι ο έλεγχος του συντελεστή λάθους κάθε μέρα. Ο συγκεκριμένος συντελεστής εξαρτάται από το παραγόμενο ελαιόλαδο σε σχέση με αυτό που έχει προσδιορίσει το μηχάνημα ελαιοπεριεκτικότητας για συγκεκριμένη παρτίδα. Με αποτέλεσμα να αποδίδεται στον παραγωγό η σωστή ποσότητα ελαιόλαδου.
Στο ελαιουργείο
Συνιστάται να γίνεται προγραμματισμός της παράδοσης καρπού σε συνεννόηση με το ελαιουργείο, ώστε να γίνεται έκθλιψη του ελαιοκάρπου το συντομότερο δυνατό. Προτείνεται η επιλογή ελαιουργείου να γίνεται με βάση συγκεκριμένων συνθηκών:
- συνθήκες υψηλής καθαριότητας
- μηχανήματα από ανοξείδωτα υλικά
- αποφυγή παρατεταμένης μάλαξης της ελαιοζύμης και επαφή με τον αέρα
- τήρηση χαμηλών θερμοκρασιών
- τήρηση μέτρων κατά την έκθλιψη βιολογικού ελαιοκάρπου
Κρίσιμα σημεία
- Η παραλαβή του ελαιοκάρπου να γίνεται εκτός του χώρου του ελαιουργείου. Τα οχήματα μεταφοράς ελαιοκάρπου και άλλα να μην προσεγγίζουν το χώρο παραγωγής ελαιολάδου, διότι τα καυσαέριά τους περιέχουν επικίνδυνες ουσίες (πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες) που απορροφώνται πολύ εύκολα από το ελαιόλαδο και το επιμολύνουν.
- Η τροφοδοσία του ελαιόκαρπου, στη γραμμή παραγωγής, γίνεται με τη χρήση μεταφορικής ταινίας για την αποφυγή τραυματισμών.
Θερμοκρασίες
- Η θερμοκρασία της ελαιοζύμης κατά την μάλαξη να μην ξεπερνά τους 27°C γιατί καταστρέφονται τα πτητικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου στα οποία οφείλεται το χαρακτηριστικό του άρωμα και αυξάνεται η περιεκτικότητα σε κηρούς.
- Η θερμοκρασία περιβάλλοντος των χώρων αποθήκευσης ελαιολάδου πάντα εντός ανοξείδωτων περιεκτών δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 24°C.
- Στο ελαιοτριβείο τα χρησιμοποιούμενα για το μηχανολογικό εξοπλισμό λιπαντικά θα πρέπει να είναι «κατάλληλα για επιχειρήσεις τροφίμων», ενώ εντός του χώρου του ελαιοτριβείου δεν επιτρέπεται η είσοδος πετρελαιοκίνητων κλαρκ.
Αποθήκευση – Συντήρηση Ελαιολάδου
- Η συντήρηση του ελαιολάδου θα πρέπει να γίνεται σε κατάλληλα μέσα, προτιμώνται ανοξείδωτα, λευκοσίδηρα ή γυάλινα δοχεία και σε αποθήκες με χαμηλές θερμοκρασίες (επιθυμητή θερμοκρασία μικρότερη των 18°C).
- Το φώς και το οξυγόνο μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αλλοιώσεις στο λάδι, συνεπώς τα δοχεία συσκευασίας θα πρέπει να είναι από κατάλληλο υλικό, αδιαφανή και αεροστεγή.
- Θα πρέπει να αποφεύγεται η πλαστική συσκευασία η οποία είναι δυνατόν να προκαλέσει κατακράτηση των πτητικών συστατικών του λαδιού και υποβάθμιση των γευστικών κα αρωματικών ιδιοτήτων του.
Νομικές υποχρεώσεις
Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης του ελαιολάδου οφείλουν να:
- Εφαρμόζουν ορθή υγιεινή και αποθηκευτική πρακτικά, και εγκαθιστούν διαδικασία ή διαδικασίες βάσει των αρχών HACCP, που προβλέπονται από τα άρθρα 4 και 5 του Καν. (ΕΚ) 852/2004.
- Εγκαθιστούν σύστημα ιχνηλασιμότητας του άρθρου 18 του Καν. (ΕΚ) 178/2002.
- Επιπλέον πρέπει να γίνεται προστασία στην αποθήκη και από δυσάρεστες οσμές (μούχλα, καπνός, φάρμακα) που μπορούν να απορροφηθούν από το ελαιόλαδο.
- Ο χρόνος συντήρησης του ελαιολάδου, μειώνεται όταν η αρχική του ποιότητα είναι χαμηλή.
Ευχαριστούμε για την προσοχή σας
AGROHORIZON
ΓΕΩΡΓΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ